Thời gian gần đây nhu cầu chơi phong lan ngày càng nhiều trong khi đó diện tích rừng nguyên sinh ngày càng bị thu hẹp; lượng lan rừng khai thác tự nhiên gần như không đáng kể. Đa số phong lan hiện tại trên thị trường thường là của các nhà vườn trữ nay đem ra bán hoặc tự ươm kieke. Một số loại đặc biệt như hoàng thảo trầm rừng Điện Biên, hoàng thảo kèn rừng Lai Châu, ngọc điểm rừng An Lão, giả hạc trắng xuân Di Linh,… đã gần như tuyệt chủng ngoài tự nhiên. Tuy nhiên nhu cầu thưởng thức cũng như nuôi trồng những dòng lan này là vô tận.
Như vậy, để có được nguồn giống lan đặc biệt quý hiếm này, nhiều nhà vườn trong đó có Thiên Lý farm đã tham gia hợp tác nghiên cứu và nhân giống thành công một số dòng lan đó dưới dạng cây gieo hạt cấy mô. Về mặt lý thuyết, lan cấy mô mang đầy đủ đặc điểm của cây mẹ; trong khi đó lan gieo hạt lại mang một nửa đặc tính của mẹ và một nửa đặc tính của bố. Đương nhiên trong số đó sẽ có những cá thể đột biến nhưng tỷ lệ này không cao. Dẫu sao, khi bố mẹ là những cây lan đẹp được nuôi trồng nhiều năm tại nhà vườn thì đặc điểm di truyền của các cặp cây bố mẹ đó sang cho thế hệ cây con là rất đặc biệt.
Nhưng không phải anh chị em nào cũng nắm rõ các thao tác kỹ thuật của việc nuôi dưỡng những cây lan gieo hạt cấy mô từ trong chai ra. Khó khăn nhất là ở 2 tháng đầu. Nếu vượt qua thời gian này mà cây vẫn sinh trưởng, phát triển ổn định thì coi như thành công được 95%. Như vậy, công việc nuôi dưỡng những cây này cần những lưu ý gì? Xin được chia sẻ vài kinh nghiệm của farm trong thời gian qua như sau:
Chuẩn bị giá thể. Đây là khâu quan trọng nhất, quyết định đến thành bại của việc ươm cây từ trong chai nói riêng và trồng lan nói chung. Giá thể cần phải sạch bệnh, đủ ẩm và giữ ẩm tốt để giai đoạn đầu cây dễ phát triển. Một số loại giá thể thường dùng để ươm lan con là dớn trắng Chile, rêu rừng giữ ẩm, xơ dừa, cám dừa, vỏ thông loại vụn nhất,… Ngoài ra cũng có thể trồng trực tiếp lên gỗ hoặc chậu (có bổ sung giá thể giữ ẩm). (Sẽ có bài hướng dẫn xử lý từng loại giá thể)
Trước khi lấy cây ra khỏi chai nên để chai tại vườn dự định ươm ít nhất 3 ngày để cây quen với môi trường khí hậu của môi trường mới rồi mới được lấy cây ra khỏi chai (tham khảo video tại https://thienlyfarm.com/huong-dan-ky-thuat-trong-lan-nuoi-cay-mo/)
Rửa sạch thạch bám trên rễ dưới dòng nước chảy và hạn chế tối đa làm tổn thương rễ. Sau khi rửa xong nên cho ra rổ, hoặc giá để có lót lớp giấy để cây nhanh ráo (để nơi thoáng mát). Tốt nhất là nên ra cây vào buổi chiều, để ráo qua đêm, sáng hôm sau chuẩn bị trồng. Mục đích của việc để ráo này là làm khô các vết thương (nếu có) trong quá trình ra chai. Đồng thời để cây có thể hấp thụ tốt hơn lượng kích thích rễ khi ngâm ở giai đoạn sau.
Ngâm cây đã để ráo vào dung dịch B1 pha 1ml/lít nước trong 15 phút rồi vớt ra trồng.
Ở đây chúng ta không nhắc đến việc xử lý thuốc là vì:
Thứ nhất là cây trong chai chúng ta sạch (không nhiễm nấm bệnh), giá thể cũng sạch nên sau khi trồng xong chúng ta phun qua 1 lần là được.
Thứ hai là vấn đề sức khỏe người trồng khi ngâm cây trong thuốc trị nấm khuẩn rồi trực tiếp thao tác sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe người trồng. Do vậy, với cây sạch (không nhiễm nấm bệnh) thì không cần xử lý thuốc trị nấm, khuẩn trước khi trồng vẫn được.
Khi trồng nên hạn chế trồng quá sâu (kiểu trồng rau lang) mà cần cố định cây lan vào giá thể cạn (ít ngập trong giá thể) nhất có thể. Trồng xong nên phun thuốc diệt nấm, vi khuẩn ngay sau khi trồng (phun đẫm luôn giá thể) nhầm sát trùng lại những vết thương (nếu có) trong quá trình trồng; đồng thời diệt luôn mầm bệnh trong môi trường gần nhất với cây.
Một số loại thuốc thường dùng như Supper Cook 85, Starner, Physan, Benlate C
Tưới mát hằng ngày (1-3 lần/ngày) tùy thời tiết mục đích là giữ cho giá thể luôn luôn ẩm (không ướt) để rễ dễ phát triển nhất.
Phun phân bón lá, kích thích rễ cho cây 3-5 ngày/lần với liều pha loãng 5 – 7 lần so với khuyến cáo trên bao bì.
Các loại phân bón lá thường dùng như Comcat, Grow green starter; Bio King, Protife. Sau khi cây được 3 tuần tuổi, đã bắt đầu nhú rễ thì có thể bón phân tan chậm 13-11-11 liều mỗi gốc 1-2 hạt để cây phát triển tốt hơn.
Chúc các bạn thành công!
